( | ॥ धी ॥ विद्याभवन प्राच्यविया प्रन्थमारा २२ "छण य ज धातुरूपावछि ॥. {> #. # -सन्नगकरस्करल कयक्रासेतं हरिषार्षदधसेत न € {रस [< 2 त ग कः चोखम्बा विद्याभवन ., 8,38.8. चि ( निणयसागरीया › ~ 1.2 चींखम्बा विद्याभवन वाराणसी न वुद्रक - फूट प्रिन्टर्सं संस्करण २00८; । वाराणसी मूल्य १५-00 ( निणंयसागर प्रेस, बम्बई से पुन मुद्रित ) प्रकाशक चोखम्बा विद्याभवन चौक ( बनारस स्टेट बैक भवन के पीछे ) पो० बा० नं° १०६९, वाराणसी २२१००१ दूरभाष : ३२०४0०४ 9 य्‌ 9 भत्‌ $ मन्य प्रा्चिस्थान- चोखम्बा सुरभारती प्रकाश्चन के. ३७/११७, गोपालमम्दिर लेन, ) पो० बा० नं १०२९ ॑ वाराणसी २२१००९१ दूरभाष : ३३३४३१ ^ चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान ३८ यू. ए., जवाह रनगर, बंगलो रोड, पो० बा° नं° २११३ दिल्ली ११००५०७ बू रध्वनि : २६३६३९१ ह | यि श्रीगणेशाय नभः । अथ धातुरूपावसिप्रारंभः । न्न क अथ धातुरूपाणि ङिख्यते । तथादौ प्रथमगणीयः हाव्विकरणोऽक्मकः सन्ताथेको भूधातुः । सेट्‌ । तस्मात्कतेरि परस्मैपदं भवति .। वतेमाने लट्‌ । भवति १ भवतः २ भवंति ३ इति प्रथमः पुरूषः । भवसि १ भवथः २ भवथ ३ इति मध्यमः पुरूषः। भवामि १ भवावः २ भवामः इद्युत्तमः पुरुषः । अनद्यतनपरोक्षभूते लिट्‌ । बमूव १ बमूवतुः २ बभूवुः ३ प्र० | बभूविथ १ बभूवथुः २ बभूव ३ म० | बभूव १ बभूविव २ बभूविम ३ उ० । अनद्यतनभविष्यति दुट्‌ । भविता १ भवितारो मवितारः३ प्र०। ए.) मवितासि १ भविताखयः२ भविता म०। भवितासि १ भविताखः२ भवितासः३ उ०। भविष्यति लट्‌ । भविष्यति १ भविष्यतः २ भविष्यति प्र० । भविष्यसि १ भविष्यथः २ भविष्यथ म० । भविष्यामि १ भविष्यावः २ भविष्यामः २३ उ०. विधौ निम॑त्रणे कामचारानुज्ञाां सत्कारपूवैक- व्यापारे प्रश्ने प्राथेनायामाशचिषि च रोर्‌ । तत्र भवतात्‌ इति रूपमाशिष्येव । भवतु-भवतात्‌ १ भवताम्‌ २ भवतु १० । भव-भवतात्‌ १ भवतम्‌ २ भवतड३ म० | भवानि १ भवाव २ भवाम ३ उ० । अनद्यतनभूते लङ्‌ | अभवत्‌ १ अभवताम्‌ २ अभवन्‌ ३ भ्र०। अभवः १ अभवतम्‌ २ अभवत म०। अभवम्‌ १ अभवाव २ अभवाम ३ उ०। विधो निमंत्रणे कामचारानज्ञायां सर्कारपूवेक- व्यापारे प्राथनायां प्रश्ने च लिङ । भवेत्‌ १ भवेताम्‌ २ भवेयुः ३ {द ^ क, भवेः १ भवेतम्‌ २ भवेत २ मर। भवेयम्‌ १ भवेव २ भवेम २३ उ०। आरिषि लिङः, भूयात्‌ १ भूयास्ताम्‌ २ भूयुः २३ प्र९। ` भूयाः ९ भूयास्तम्‌ २ भूयास्त ३ म०। भूयासम्‌ १ भूयाख २ भूयास ३ उ०। भूते लङः । अभूत्‌ १ अमूताम्‌ २ अमूवन्‌ ३ प्र०। अमूः १ अभूतम्‌ २ अमूत ३ मर। अभ्रूवम्‌ १ अभूव र अभूम र उ०। क्रियाया अनिष्पत्तो हैतुहेत॒मद्धावे कङ्‌ । अभविष्यत्‌ १ अभविष्यताम्‌ २ अभविष्यन्‌ ३१्०। अभविष्यः १ अभविष्यतम्‌ २ अभविष्यत ३ म०। अभविष्यम्‌ १ अभविष्याव २ अभविष्याम ३ उ०। २ प्रथमगणीयः हान्विकरणोऽकमक आत्म- नेपदी व्र द्थक एधधातुः । सेट्‌ । एषते १ लट्‌ । एषेते २ एर्षते ३ प्र । क एधसे १ एधेये २ एषध्वे ३ एधे १ एधावहे २ एधामहे ३ किटि। ` ` एधांचक्रे १ एधांचक्राते २ एधांचक्रिरे ३ एाचङृषे १ एधांचक्राथे २ एधांचङृद ३ एधाचक्रे १ एधांचकृवहे २ एधांचकृमहे ३ द्वितीयं पम्‌ । एधांबमूव १ एधावभूवतुः २ ए्ाबमूवुः ३ एधांबभूविथ १ एधांबभूवश्रुः २ ए्धाबमूव ३ एधांबभूव १ एधांबमूविव २ एधांबमूविम ३ तृतीयं रूपम्‌ । एधामास १ एषामासतुः २ एधामासुः ३ एधामाविथ १ एधामसथुः २ एधामास र एषामास १ एधामासिव २ एधामासिम ३ इट्‌ । एषिता १ एषितारो २ एधितारः ३ एषितासे १ एधितासाथे २ एधिताध्वे ३ एषितदहि १ एषिताखवदे २ एधितासदे ३ (4) ठ्टरङः । फेषिष्ट १ देधिषाताम्‌२ रेधिषत ३ प्र०। एेधिषठाः १ रेषिषाथाम्‌ २ फेधिष्वम्‌-ेषिदृम्‌ इम ०। ेधिषि १ रेषिष्वहिर रेधिष्महिर उ०। छद्‌ । एेषिष्यत १ देषिष्येताम्‌ २ रेधिष्यंत रे प्र०। देषिष्यथाः १ रेधिष्येथाम्‌ २ रेषिष्यध्वम्‌ ३ म०। एेषिष्ये १ रेषिष्यावहि २ रेधिष्यामहि ३ उ०। ३ दितीयगणीयो त्टुगविकरणः सकमकः परस्मेपदवान्‌ ज्ञानाथेको विद्धातुः । सेट्‌ । ठखदट्‌ | वेद्‌ १ विदतुः र बिदुः ३ प्र० । वेत्थ १ विदथुः र्‌ विद ३ मऽ । वेद्‌ १ विद्र विद् ३ उ० | द्वितीयं खम्‌ । वेत्ति १ वित्तः २ विदति ३ प्र०। वेत्सि १ वित्थः २ वित्थ ३ म०। वेन्नि १ विद्धः २ विद्मः २ उ०। श 1 ह छन का: = दः धे काः 5 अ द 8 द १ क च (#) दृट्‌ । एषिष्यते १ एषिष्येते २ एधिष्यते ३ एधिष्यसे १ एधिष्येथे २ एधिष्यध्वे ३ एधिष्ये १ एषिष्यावहे २ एषिष्यामहे ३ लोट्‌ । एधताम्‌ १ र्धेताम्‌ २ एधंताम्‌ ३ एधख १ एधेथाम्‌ २ एधध्वम्‌ ३ एवै १ एवावहे २ एषामंहै ३ लङः | एधत १ एधेताम्‌ २ पधंत ३ रेषथाः १ रेषेथाम्‌ २ रेषध्वम्‌ ३ फेषे १ एेधावहि २ फेधामहि ३ विधिलिङ्‌ । एषेत १ एधेयाताम्‌ २ एषेरन्‌ ३ एषेथाः १ एषेयाथाम्‌ २ एषेध्वम्‌ ३ एषेय १ एधेवहि २ एधेमहि २ आश्ीखिंङ । एधिषीष्ट १ एषिषीयास्ताम्‌ २ एधिषीरन्‌ ३ एषिषीष्ठाः १ एषधिषीयाखाम्‌ २ एधिषीष्वम्‌ ३ एषिषीय १ एधिषीवहि २ एधिषीमहि ३ प्र | म० | उॐ० | प्रर | मऽ । उ०। प्र । म्‌०। उ७। परऽ | म9। उ०9 | परऽ । मऽ । उ9 | ~ ` क > व ( ७ ) डिट्‌। विवेद १ विविदतुः२ विविदुः३ प्र । विवेदिथ १ विविदथुः२ विविद्‌ ३ म०। विवेद १ बिविदिवर२ विविदिमरे उ०। द्वितीय खूपम्‌ । विदांचकार १ विदांचक्रतुः२ विदांचक्रुः ३ १०। विदांचक्थं १ विदांचक्रथुः२ विदांचक्र २३. म०। = ५ | १ विदांचक््व २ विदांचङम ३उ०। एवं विदांबमूवेत्यादि विदामासेत्यादि च पूवेवत्‌ । दद्‌ । वेदिता १ वेदितारोर२ वेदितारः३ प्र०। वेदितासि १ वेदिताथः२ वेदिता ३ म०। बेदितासि १ वेदिताखः२ वेदितासः२ उ०। दष्ट । वेदिष्यति १ वेदिष्यतः२ वेदिष्यति प्र०। वदिष्यसि १ वेदिष्यथः२ वेदिष्यथ ३ म०। वेदयामि १ वदिष्यावः २ वदिष्यामः उ०| विदाकरोतु, विदांकुरुतात्‌ विदांकुर, विदांकुरुतात्‌ विदांकरवाणि १ वेत-वित्तात्‌ १ ८ 4) लोट्‌ । ( १ विदांकुरुताम्‌ २ विदांकुवैतु २ प्र० । ( १ विदांकुरूतम्‌ २ विदांकुरूत ३ म० । विदांकरवाव २ विदांकरवामरे उ०। द्वितीयं रूपम्‌ । वित्ताम्‌ २ विदंतु ३ विद्धि-वित्तात्‌ १ वित्तम्‌ २ वित्त ३ वेदानि १ अवेत्‌ १ अवेः-अवेत्‌ १ भवेदम्‌ १ विद्यात्‌ १ विद्याः १ विद्याम्‌ १ विद्यात्‌ १ वेदाव २ वेदाम ३ लङः । अवित्ताम्‌ २ अविदुः ३ अवित्तम्‌ २ अवित्त ३ अविद्ध र अविद्य २ विधिलिङ्‌ । विाताम्‌ २ विद्युः ३ वि्यातम्‌ २ विद्यात ३ विद्याव २ विद्याम ३ आश्चीलिङ। विद्यासाम्‌ २ विद्यासुः ३ परऽ । म०। उ० | प्र५ | मऽ । उ० | प्र९। मऽ | उ ० । प्रर | क का का छत सि [9 विद्याः १ तरि्स्तम्‌ २ ` चिद्ात्त ३ मर परि्यासरम्‌ १ धित्रत र विशा २: उ०1॥ लुङः । अवेदीत्‌ १ अवेदष्टठाम्‌ २ अपेदिषुः३ भ्र । अवेदीः १ अबेदि्टम्‌ २ अ्रेदिष्ट ३ भर। अवेदिषं १ अवेदिष्व २ जेवेदिष्म ३ उ०। दृङ्‌ । अवेदिष्यत्‌ १ अवेदिष्यताम्‌ २ अवेदिष्यन्‌ ३ प्र०। अवेदिष्यः १ अवेदिष्यतम्‌ २ अवेदिष्यत ३ म०। अवेदिष्यम्‌ १ अवेदिष्याव २ अवेदिष्याम ३उ०। ४ दवितीयगणीथो छग्विकरणः सकभेक उभरयपदवान्‌ व्यक्तवागथेको ब्रूजघातः । तत्र परस्मेपदामि ¦ दर| आह १ आहतुः २ आहुः ३ भ७ | आत्थ १ आहथुः २ तरृथ ३ म० | बरवीमि १ ब्रूवःर मूमः ३ उ० । द्वितीयं र्पम्‌ । ब्रवीति १ ब्रूतः २ बवति ३ प्र० | ^ # त्रवीषि १ रथः २ बूथ ३ वीमि १ बरवः २ बूमः ३ लिट्‌ । वचादेशः । अनिट्‌ । उवाच १ ऊचतुः २ ऊचुः ३ उवचिथ-उवक्थ १ ऊचुः २ ऊच ३ उवाच-उवच १ ऊचिव २ ऊचिम ३ टट्‌ । वचादेशः । वक्ता ए? वक्तारो २ वक्तारः ३ वक्तासि १ वक्ताथः२ वक्ता ३ वक्तासि १ वक्ताखः २ वक्तासः ३ ट्ट्‌ । वचादेश्चः | वक्ष्यति १ वक्ष्यतः २ वक्ष्यति ३ वक्ष्यसि १ वक्ष्यथः २ वक्ष्यथ ३ वक्ष्यामि १ वक्ष्यावः २ वक्ष्यामः ३ लोट्‌ । ्रवीतु-बूतात्‌ १ ब्रूतम्‌ र वुर्ेतु ३ बृहि-जरूतात्‌ १ ब्रूतम्‌ २ ब्रूत ३ त्रवाणि १ तरवा २ त्रवाम ३ ॥। ल - ‹ अत्रवीत्‌ १ अत्रवीः १ अत्रवम्‌ १ ्रूयात्‌ १ ब्रूयाः १ ब्रूयाम्‌ १ उच्यात्‌ १ उच्याः ९१ उच्यासम्‌ १ अवोचत्‌ १ अवोचः १ अवोचम्‌ १ अवक्ष्यत्‌ १ अवेक्ष्य १ अवक्ष्यम्‌ १ ( १९) ठङ्‌ः | अब्रूताम्‌ २ अब्रुवन्‌ ३ अब्रूतम्‌ २ अब्रूत र अब्रूव २ अत्रूम र विधिलिङ्‌ । याताम्‌ २ ्रूयुः ३ ब्रूयातम्‌ २ बरूयात ३ ब्रूयाव २ नूयाम ३ आ्लीलिङ्‌ । वचादेशः । उच्यास्ताम्‌ २ उच्याघुःर उच्व्यासम्‌ २ उच्यास्तरे उच्या्ल २ उच्यासर लुङः । वचादेशः । अवोचताम्‌ २ अवोचन्‌ ३ अवोचतम्‌ २ अवोचत ३ अवोचाव २ अवोचाम ३ दङ्‌ । वचादेशः । अवक्ष्यताम्‌ २ अवक्ष्यन्‌ २ अवक्ष्यतम्‌ २ अवक्ष्यत र अवक्ष्याव २ अवक्ष्यामरे ( १९ ) अधात्मनेपदानि । खट्‌ । बुदाति २ त्ुवते ३ ब्रुवाये २ चरध्यै ३ नूवहे २ रमै ३ छिद्‌ । वचादेश्चः | ऊचाते २ उचिरे ३ ऊचाथे २ ऊचिध्वे ३ ऊचिवहे २ ऊचिमहे ३ टद्‌ । वचादेशः । वक्तारो २ वक्तारः ३ वक्तासाथे २ वक्ताष्वे ३ वक्ताखहे २ वक्तासहे ३ खर्‌ । वचादेशः । वक्ष्येते २ वक्ष्यते ३ वक्ष्येथे २ वक्ष्यध्वे ३ दक्ष्यावहे २ वक्ष्यामहे ३ लोट्‌ । बचाताम्‌ ₹्‌ ब्ुवताम्‌ ३ ॥ । [1 + १९) र्व १ बरुवाथाम्‌ २ ब्रध्वम्‌ २ म० | जवे १ जवावंहे २ बरवामहै उ०। लङ्‌ । अब्रूत १ अघ्ुवाताम्‌ २ अन्रुवत ३ भर०। शत्रूथाः१ अत्ुवाथाम्‌ र अग्रूष्वस्‌ रे म० । अहरुवि १ अन्रुवहि २ अत्रूमहि ३२ उ०। विधिलिङ्‌ । ब्रुवीत १ ्रुवीयाताम्‌ २ व्रुवीरन्‌ २ प° । बुवीथाः १ ब्रुवीयाथाम्‌ २ वब्ुवीध्वम्‌ २ मर । ुवीय १ ्रुवीवहि २ ब्रुवीमहि ३ उ०। आश्चीकिङः । वचादेशः । वक्षीष्ट १ वक्षीयास्ताम्‌ २ वक्षीरन्‌३ भर°। वक्षीष्ठाः १ वक्षीयाखाम्‌ २ वक्षीष्वम्‌ ३ म०। वक्षीय १ वक्षीवहि र वक्षीमहि ३ उ०। दडः । वचादेशः । अवोचत १ अवोचताम्‌ २ अवोचंत ३ प्र०। अवोचथाः १ अवोचेथाम्‌ २ अवोचध्वम्‌ ३ म० । अवोचे १ अवोचावहि २ अवोचामहि ३३० । ( १४ ) लङ्‌ । षचादेशः । अवक्ष्यत १ अवक्षयेताम्‌ २ अवक्ष्यतर२३ प०। अवक्ष्यथाः १ अवक्ष्येथाम्‌ २ सवक्ष्यध्वम्‌ २ म० । अवक्ष्ये १ अवक्ष्यावहि २ अवक्ष्यामहि ३ उ० । ५ दितीयगणीयो ल्दुग्विकरणोऽकमेकः परस्मैपदवान्‌ सत्ताथकोऽसधातुः । खद्‌ । अस्ति १ सः २ सति३ पर०। असि १ स्यः२ . खर म० । भसि १ खः २ समः ३ उ । लिट्‌-ट्‌-ख्टां बमूव-भविता-भविष्यति इत्यादीनि मूवहूपाणि । लोर । अस्तु-सतात्‌ १ स्ताम्‌ २ सतु पर०। एधि-सतात्‌ १ स्तम्‌ २ स३ म० । असानि १ असाव २ असाम ३ उ०। लङ्‌ । आसीत्‌ १ आस्ताम्‌ २ आसन्‌ ३ भर | आसीः १ आस्तम्‌ २ आस्त ३ मऽ । भासम्‌ १ आखर आसर उ । क ् रकी नल 2 जनि 1 1 ता क ~ पि व 9, विधिलिङ्‌ । स्यात्‌ १ स्याताम्‌ २ स्युः र पर । स्याः १ स्यातम्‌ २ स्यात ३ मऽ । स्याम्‌ १ स्याव २ स्याम ३ उ०। आशीरटिद्-ङ्‌-लडां मूयात्‌-अमूत्‌-जभविष्यत्‌ इत्यादीनि मूवद्रूपाणि । ३ तृतीयगणीयः ₹ल्दुविकरणः सकमेक उभय- पदवान्‌ धारणपोषणाथेको भ्रजधातुः । अनिट्‌ । तत्न परस्मेपदानि । कट्‌ । विभति १ बिभृतः २ बिभ्रति ३ भर०। बिभर्षि १ बिभृथः २ बिभृथ म०। बिममिं १ बिभृवः २ विभृमः ३ उ०। चिद्‌ । वभार १ बभ्रतुः २ बभ्रुः ३ प्र | वभथं १ वञ्नथुः २ वन्न ३ म०। वभार-गभर १ बभृव र अभूम ३ उ० | बिभरांचकारेत्यादि बिभरांबमूवेत्यादि बिभरामासेत्यादि च पूवेवत्‌ । भतो १ भतौसि १ भतीसि १ मरिष्यति १ भरिष्यसि १ भरिष्यामि १ ( 8 ) मतीरौ २ मतौरः ३ मतीखः २ भतोखः २ ८.५५ ह लृट्‌ । सेट्‌ । | भरिष्यतः २ भरिष्यति ३ भरिष्यथः २ भरिष्यथ भरिष्यावः २ भरिष्यामः ॥ लोट्‌ । बिभराणि १ अबिभः १ अबिभः १ अबिभरम्‌१ बिभृयात्‌ १ बिभृयाः १ बिभूयाम्‌ १ बिभराव २ बिभरामङ३ “कि | म्‌ २ अबिभरूः ३ यः २ अबिभृत ३ भृव २ अबिभूम ३ विधििङ । 0 २ बिभृयुः ३ ५०००५ २ निभृयातर थाव २ बिभृयाम रे भरियात्‌ १ भरियाः १ भ्रियासम्‌ १ अभार्षीत्‌ १ अभार्षीः १ अभाषैम्‌ १ अभरिभ्यत्‌ १ अभरिष्यः १ अभरिष्यम्‌ १ बिभृते १ बिभृषे १ बिभ्रे १ बभे १ ( १७ ) आश्ीरिंडः | ्रियास्ताम्‌ २ भियासुः ३ भ्रियास्तम्‌ २ भरियास्त ३ भ्रियाख २ भ्रियास ३ एङः । अभाष्टीम्‌ २ जभार्ुः ३ अभमष्टेम्‌ २ अभा ३ अभावं २ अभारप्म ३ ट्ङः। अभरिप्यताम्‌ २ अभरिष्यन्‌ ३ अभरिप्यतम्‌ २ अभरिष्यत ३ अभरिप्याव २ अभरिप्यामरे अथात्मनेपदानि । ठट्‌ | चिभ्राते २ विभ्रते ३ विभ्राये २ बिभृष्वे ३ बिभूृवहे २ बिभृमहे ३ चिद्‌ । वभ्राते २ बभ्निरे ३ ( च) भूषे १ ब्रायेर बभू म। बभ्रे बभृवहे २ बभृमहे ३ उऽ । विभरांचक्रे इत्यादि बिभरांबभूव इत्यादि-बिभरामास-इत्यादि च पूवैवत्‌ । दद्‌ । भतां १ मतौरो २ भतोरः ३ प्र०। भतौसे १ म्तासायथे २ मतौध्वे३ म०। भतौहे १ भताखहे २ भतसहे ३ उ०। टद्‌ । भरिष्यते १ भरिष्येते २ भरिष्यंतेरे प्र०। भरिष्यसे १ भरिष्येये२ भरिष्यध्वे ३ म०। भरिष्ये १ भरिष्यावहे २ भरिष्यामहे ३ ० । खर्‌ । बिभृताम्‌ १ बिभ्राताम्‌ २ बिभ्रताम्‌ ३ भ०। बिभृष्व १ विभ्राथाम्‌ २ विभृध्वम्‌ ३ म०। बिभरे १ बिमरावहै २ बिमरामहै ३ उ०। लङः । अबिभृत १ भअबिन्नाताम्‌ २ ` अबिज्त ३ १० । =-= निति ५ १. व । रि ' क ् वि " ~ ऋ क ण क ॐ ध ऋ = ना ` क का रि कि अबिभृथाः १ अबिन्नि १ बिभ्रीत १ बिभ्रीथाः १ बिभ्रीय १ भुषीष्ट १ भृषीष्ठाः १ भृषीय १ अभृत १ अभृथाः १ अभूषि १ # 16 अबिभ्राथाम्‌ २ अबिभृष्वम्‌ २ म०। अबिभृवहि २ अबिभमहि ३ उ०। विधिलिङः । विभ्रीयाताम्‌ २ विभ्रीरन्‌ ३ विश्रीयाथाम्‌ २ बिभ्रीध्वम्‌ ३ विभ्रीवहि २ बिश्रीमहि ३ आ्ीलिंङः । भृषीयास्ताम्‌ २ भृषीरन्‌ ३ भृषीयाखाम्‌ २ भृषीदुम्‌ र भृषीवहि २ भृषीमहि ३ दुङ्‌ । अभूषाताम्‌ २ अभ्रृषत र अभूषाथाम्‌ २ अभूम्‌ ३ अभृष्वहि २ अभूष्महि ३ रख्डः । पठ । मण उ | प्रऽ | मऽ । उ) परऽ | भऽ । उ० | अभरिष्यत १ अभरिष्येताम्‌ २ अभरिष्यत ३ प्र०। अभरिष्येथाः १ अमरिष्येथाम्‌ २ अभरिष्यष्वम्‌ २ म०। अमरिष्ये १ अभरिष्यावहि २ अभरिष्यामहि ३३०। ( २०.) ७ चलतुथेगणीयः दयन्‌विकरणः सकमेक आ- त्मनेपदी प्राणिप्रसवाथेकः पृङ्धातुः । वटुः । टद्‌ । सूयते १ सूयेते २ सूयंते ३ प्र० । सूयसे १ सूयेथे २ सूयध्वे ३ म०। सूये १ सूयावहे २ सूयामहे३ उऽ। रिद्‌ । सुषुवे १ सुषुवाते सुषुविरे ३ प्रर । सुषुविषे १ सुपुवाथे २ युषुविध्वे-सुषुविदे ३ेम० । सुषुवे १ सुपुविवहे २ सुषुविमहे ३ उ०। खट्‌ । सविता } सवितारौ सवितार्‌ { कु सोता (4 ` सोतारो सोतार सवितासे सवितासाथे ९ _ सविताध्वे सोतासे { सोतासाथे ( ` सोताध्वे { +. सविताहं सविताखहे सवितासहे सोताहे सोताखहे { १ सातासमह्‌ भत { ९ ५ { ९ सो न { वि # ( # नि विति कीना क = - नड कि ९११ 7 सविष्यसे सविष्येथे स विष्यध्वे सोष्यसे { ९ सोध्येये { रसोष्यध्व ( प सविष्ये सविष्यावहे } _ सविष्यामहे | सोष्ये ॥ सोष्यावहे ( ९ सोष्यामहे { ५ लोट्‌ । सूयताम्‌ १ सूयेताम्‌ २ सूताम्‌ ३ प्रर) सूयख १ सूयेथाम्‌ २ सूयध्वम्‌ ३ म०। सूये १ सूयावहे २ सूयामहै ३ उ०। लङः । अतुयत १ असूयेताम्‌ २ असूयत ३ पर९। असूयथाः १ असूयेथाम्‌ २ असूयध्वम्‌ ३ म० । असूये १ असूयावहि २ असूयामहि ३ उ० । विधिलिङ्‌ । सूयेत १ सूयेयाताम्‌ २ सयेरन्‌ ३ प०। सूयेथाः १ सूयेयाथाम्‌ २ सूयेध्वम्‌ ३ म०। सूयेय १ सूयेवहि २ सूयेमहि ३ उ० । आश्चीरिङ । सविषीष्ट सविषीयास्ताम्‌ ? _ सविषीरन्‌ ४ सोषी | ९ सोषीयाखाम्‌ { * सोषीरन्‌ | ॥। (कह ) सविषीष्ठा । ०१७५ स विषीध्वम्‌-दुम्‌ हां सोषीष्ठाः | ` सोषीयाखाम्‌ | `सोषीढम्‌ । सविषीय ¢ , सविषीवहि सविषीमहि | सोषीय ({ ‹ सोषीवहि सोषीमहि ( २३० छङ । असविष्ट ] , असविषाताम्‌ ] _ असविषत असोष्ट | ^ असोषाता्‌ | असोषरत | ३ कमं असविष्टाः ॥ जसविषाथाम्‌ | ५ १६ असोष्ठाः | ` असोषाथाम्‌ | ` असोद़म्‌ असविषि / ? असविष्वरहि अपविष्महि | ३ उ० । असोषि असोष्वहि असोष्महि | ङः | असविष्यत { . असविष्येताम्‌ }] . अस विष्य॑त अभोप्यत ^ असोष्येताम्‌ | \ असोष्य॑त | क असविष्यथाः । असविष्येथाम्‌ | २ अ्षविष्यष्वम्‌ ष असोष्यथाः ^| ` असोप्येथाम्‌ | *"असोष्यध्वम्‌ असविष्ये } , असविष्यावदहि } - असविष्यामहि | असोप्ये / +असोप्यावदि | असोष्यामहि | भक (२३) । ८ पञ्चमगणीयः श्ुविकरणोऽकमेकः | रात्तयथेकः राङ्धातुः अनिट्‌ । # तस्मात्कतेरि परस्मैपदं भवति । 4. रद्‌ । १ शक्तोति १ रक्तुतः२ शक्तुवंति ३ १०। राक्तोषि १ राक्रुथः २ र्थ २३ म०। शक्रोमि १ श्रुवः २ शक्तुमः ३ उ० । चिद्‌ । शशाक १ कतुः २ रोकुः ३ भ०। रोकिथ-शराक्थ १ दोकथुः२ रेक म०। श्चाक-शशक १ रोकिव २ रोकिम ३ उ०। * ट्‌ | रक्ता १ रक्तारौ २ शक्तारः२ भ०। रक्तासि १ रक्ताः २ चक्ताथर२ म०। शक्तासि १ रक्ताखः२ शक्तासः३ उ०। र्ट्‌ । राक्ष्यति १ शक्ष्यतः २ शक्ष्यति प्र०। शक्ष्यसि १ रक्ष्यथः २ राक्ष्यथर३ मर। राक्ष्यामि १ शक्ष्यावः २ शक्ष्यामः ३ उ०। 7 शका क" > न ( 3 : लोट्‌ । शक्रोतु-चाक्तुतात्‌ १ शक्कृताम्‌ २ शक्तुवतु ३ राक्घुहि-शक्तुतात्‌ १ याक्तुतम्‌ २ राक्तुत ३ शक्रवानि १ राक्तवावे २ रीरक्तवाम ३ लङः । अराक्रोत्‌ १ अश्रुतम्‌ २ अशक्तुबन्‌ ३ अराक्तोः १ अशक्तम्‌ २ अशक्त ३ अशक्रवम्‌ १ अशक्तुव २ अराक्तुम र विधिलिङ्‌ । | शक्तुयात्‌ १ शक्तुयाताम्‌ २ श्क्तुयुः ३ राक्तुयाः १ शक्तुयातम्‌ २ शक्तुयात राक्तुयाम्‌ १ चाक्तयाव २ शक्तुयाम ३ आशीलिंङ । शक्यात्‌ १ राक्यास्ताम्‌ २ शक्यायुः ३ राक्याः १ रक्यास्तम्‌ २ शक्यास्त ३ रक्यासम्‌ १ चक्याखर२ शक्यास ३ इङ । अञ्चकत्‌ १ अश्चकताम्‌ २ अश्चकन्‌ ३ अश्चकः १ अश्चकतम्‌ २ अश्चकत ३ अश्चकम्‌ १ अखकाव २ अद्यकाम ३ प्र | मछ | उ० | प्र । मऽ | उ७ | परऽ | मऽ | उ० | भ्रऽ | मऽ | उ०। परऽ | मऽ । उ० | ( २५ ) ङ | अरक्ष्यत्‌ १ अशक्ष्यताम्‌ २ अशक्ष्यन्‌ ३ प्र०। अशक्ष्यः १ अञक्ष्यतम्‌ २ अशक्यत ३ म० । अशक्यम्‌ १ अरोक्ष्यावे २ अराक्ष्याम ३ उ०। ९ षष्ठगणीयः ₹राविकरणोऽकमेकः प्राण- व्यागाथकः मृड्धातुः । अनिट्‌ । तसात्‌ रट्‌-रोट्‌-लङ्‌-खिङ्‌-लङ्षु-आत्मनेपदं मधति । लिद्‌-दट्‌-ख्ट-ख्पु तु परसेपदम्‌ । लट्‌ । भ्रियते १ प्रियेते २ प्रियते प्र°। प्रियसे १. प्रियेथे २ त्रियध्वे ३ म०। भिये १ भ्रियावहे २ भयामहे उ०। दिद । ममार्‌ १ मभ्रतुः २ मघ्रुः ३ परर । ममथे १ मज्नथुः २ मन्न २ म० | ममार-ममर १ मच्रिव र मभ्रिम ३ उ० । दुद्‌ । मतां १ मतारो२ मर्तारः३ भ०। मतीसि १ मतोसि १ मरिष्यति १ मरिष्यति १ मरिष्यामि १ प्रियताम्‌ १ भ्रियख १ भ्रिये १ भअभ्रियत १ अभ्रियथाः १ अग्रिये १ भ्रियेत १ भ्रियेथाः १ भ्रियेय १ ध्षीष्ट १ ( २६ ) मर्ताथः २ मतांख ३ मर्ताखः २ मतांखसः ३ ट्ट । मरिष्यतः २ मरिष्यति ३ मरिष्यथः २ मरिष्यथ र मरिष्यावः २ मरिष्यामः३ लोट्‌ | | भ्रियेताम्‌ २ भ्रियताम्‌ ३ भ्रियेथाम्‌ २ भरियध्वम्‌ ३ त्रियावहे २ भ्रियामहै ३ कङ्‌ । अभ्रियेताम्‌ २ अभ्रियंत ३ मऽ। उ6। प्रऽ। मऽ | उ०। परऽ | म°। उ । परऽ । अभ्रियेथाम्‌ २ अम्रियध्वम्‌ २म०। अग्रियावहि २ अभ्रियामदहि २३३०। विधिकिङः । प्रियेयाताम्‌ २ भरियेरन्‌ ३ त्रियेयाथाम्‌ २ भ्रियेध्वम्‌ ३ प्रियेवहि २ भ्रियेमहि ३ आल्नीकिंङः । मृषीयास्ताम्‌ २ मृषीरन्‌ ३ प्रर । मऽ । उ० | प्रर । ॐ = क # म व र र च्छन्‌ ( २७ ) मृषीष्ठाः १ पृषीयाखाम्‌ २ पृषीदृम्‌ ६ म०। मृषीय १ मृषीवहि २ मृषीमहि ३ उ० । ङ । अमृत १ अगृषाताम्‌ २ अभरृषतर३े प्र०। अण्रथाः १ असषाथाम्‌ २ अमृदम्‌ ३. म०। अमूषि १ अमृष्वहि २ अमृष्महि ३* उ० | क अमरिष्यत्‌ १ ` अमरिष्यताम्‌ २ अमरिष्यन्‌ ३ प्र० । अमरिष्यः १ अमरिष्यतम्‌ २ अमरिष्यत ३म०। अमरिष्यम्‌ १ भमरिष्याव २ अमरिष्याम ३उ०। १० सस्षमगणीयः श्रम्‌विकरणः सकमकः पर- स्मेपद्वान्‌ संचूणेनाथकः पिष्ड्घातुः। अनिट्‌ । पिनष्टि १ पिष्टः २ पषति ३ १९। पिनक्षि १ पिष्ठः २ पिष्ठ ३ म० । पिनम्मि १ पिष्वः २ पिष्मः२ उ०। पिपेष १ पिपिषतुः २ पिपिषुः ३ भ्र०। पिपेषिथ १ पिपिषथुः २ पिपिषि३ मऽ । परिष १ पिषिषिविर पिपिषिम ३ उ०। पेष्टा १ पेष्टासि १ पेष्टासि १ पक्ष्यति १ पश्यसि १ पेक्यामि १ पिनष्ट-्पिष्टात्‌ १. पिण्डि-पिष्टात्‌ १ पिनषाणि १ अपिनेट्‌ १ अपिनर्‌ १ अपिनषम्‌ १ पिष्यात्‌ १ पिष्याः १ ष्याम्‌ १ ( २ । पे शर ॑ ्टारो२ पेष्टा रः क :२ पेष्टाख ॥ खः २ पष्टासः ३ पेक्ष्यत प ;२ पष्य ष्यति ३ ०४०४ : २ पेकष्यथ ३ श्यावः २ पेकष्यामः ३ पिष्ट ५५ म्‌ र पिषं | 5। न -५ क. ॥ षाव २ पिनषाम ३ ब दः । अर्पिष्टाम्‌ २ अपिषन्‌ ३ अर्पिष्टम्‌ २ अ्पिंष्टरे अर्पिष्व २ अर्पिष्म ३ विधिलिङ्‌ | पिष्याताम्‌ २ र्पिष्युः३ पिप्यातम्‌ २ रपिंप्यात ३ पिष्याव २ रपिप्याम ३ ` 3 ति ( २९ ) आश्चीर्लिङ्‌ । पिष्यात्‌ १ पिष्यास्ताम्‌ २ पिष्यासुः ३ प्र०। पिष्याः १ पिष्यासम्‌ २ पिष्यास्त ३ म० पिप्यासम्‌ १ पिष्याख २ पिष्यास ३ उ०। छड । अपिषत्‌ १ अपिषताम्‌ २ अपिषन्‌ ३ प्र०। जपिषः १ भपिषतम्‌ २ अपिषत ३ म०। अपिषम्‌ १ अपिषाव २ अपिषाम ३ उ० | लड्‌ । अपे्ष्यत्‌ १ अयेक्ष्यताम्‌ २ अपेक्ष्यन्‌ २ पर०.। अपेक्ष्य: १ अपेक्ष्यतम्‌ २ अपेक्ष्यत ३ म०। अपक्ष्यम्‌ १ अपेकष्याव २ अपेक्ष्याम २ उ०। ९१ अष्टमगणीय उविकरणः सकर्मक उभय- पद्वान्‌ करणाथंकः कूजधातुः । अनिट्‌ । तत्र परसेपदम्‌ । लट्‌ । करोति १ कुरुतः २ कुवेति ३ प्र । करोषि १ कुरुथः २ कुरुथ ३ म० | करोमि १ कुर्वः २ कुर्मः ३ उ०। चकार १ चक्रतु +. चकर्थ # | ग चक्रथुः २ बह ₹२ १ चक््वर कनः चक्रम ३ दद्‌ । कतो १ ०4 कर्तारो २ = < कतोसखः २ + ॥ कतीखः २ ४५८ भि १ करिष्यत्‌ भः ॥ ४५ तः २ भ ५ करिष्यथः २ ऊ । करिष्यावः २ ९ ३ ॥ रेष्यामः करोतु-कुरूतात्‌ ५ | ४ १ कुरुताम्‌ २ कुबैतु करवाणि १ भमर स ५ करवाव २ करवाम | अकरोत्‌ १ क + 5 अकुरुताम्‌ २ अकुर्वन्‌ अकरवम्‌ » २ ४ ५९ | अकुर्वं २ न ¦ र कुयात्‌ १ कुयो 0 कुयाम्‌ १ क्रियात्‌ १ . क्रियाः १ क्रियासम्‌ १ अकार्षीत्‌ १ अकार्षीः १ ` अकापिम्‌ १ अकरिष्यत्‌ १ अकरिष्यः १ अकरिष्यम्‌ १ कुरुते १ (८२१९६) विधिलिङ्‌ । कुर्याताम्‌ २ कुथः २ ्०। कुयोतम्‌ २ ¦ कुयौत३ म०। ४ £ कुयाव २ कुयाम ३ उ०। आज्ञीलिंडः । क्रियासताम्‌ २ कियासुः ३ ५५) वि याम्तम्‌ २ क्रियाम ३ >| क्रियास्र र क्रियास्ः ३ < । खड्‌ । अकाष्म्‌ २ अक्राषृः ३ प्०। अकाष्टम्‌ र सक्ष २ म०। अकराप्व र्‌ अकाप्म ३ उ०। लङः । अकरिप्यताम्‌ २ अकरिप्यन्‌ २ प्र०। अक्ररिष्यतम्‌ २ अकरिष्यत ३ म°। अकरिष्याव २ अकरिष्याम३ उ०। अथार्मनेपदानि । दू | पु वात ९ {यत्तं ३ प्रऽ |: ( ३२ ) कुरूषे १ कुवौथे २ कुर्वे ३ भम० | कुर्वे १ कुर्वहे २ कुर्महे ३ उ० । खिट्‌ । चक्रे १ चक्राते २ चक्रिरे प्र०। चङ्कृषे १ चक्राथे २ चङे ३२ म०। चक्रे १ चज्वहे २ चकृमहे २ उ० । इट्‌ । कर्ता १ कर्तारो २ कतीरः ३ प्र०। कतासे १ कतीसाये २ कताध्वे २ म०। कतोहे १ कतौखहे र कतांखहे ३ उ० । | ट््ट्‌ । करिष्यते १ करिष्येते करिष्यते ३ प्र०। करिष्यसे १ करिष्येथे २ करिष्यध्वे ३ म०। करिष्ये १ करिष्यावहे २ करिष्यामहे ३ ड०। लोट्‌ । कुरुताम्‌ १ कुबोताम्‌ २ कुर्वताम्‌ ३ प्र०। कुरुष्व १ कुबीथाम्‌ २ कुरुध्वम्‌ ३ म | करवै १ करवावहे २ करवामहे ३ उ० । अकुरूत १ अकुर्थाः १ अकुवि १ कुर्वीत १ कुर्वीथा श. कुर्वीय १ कृषीष्ट १ कृषीष्ठाः १ कृषीय १ अक्रत १ अङथा १ अङ्ृषि १ ( ३२ ) कङ्‌ । अकुर्वाताम्‌ २ अकुर्वत ३ प०। अकुवाथाम्‌ २ अकुरुध्वम्‌ ३ म०। अकुवेहि २ अकुर्महि ३ उ०। विधिलिङ्‌ । कुर्वीयाताम्‌ २ कुर्वीरन्‌ ३ प्र०। ुर्वीयाथाम्‌ २ कुर्वीध्वम्‌ ३ म०। कुर्वीवहि २ कुर्वीमहि ३ उ०। आक्षीरिंडः । कृषीयासताम्‌ २ कृषीरन्‌ ३ प०। कृषीयाखाम्‌ २ कृषीदूम्‌ ३ म०। कृषीवहि २ कृषीमहि ३ उ० । दुङ्‌ । अङ्ृषाताम्‌ २ अङ्ृषत ३ प्र० | अङ्कृषाथाम्‌ २ अङ़ृदृम्‌ ३ म०। अङ्कृष्वहि २ अङ्कृष्महि ३ उ०। लङ्‌ । अकरिष्यत १ अकरिष्येताम्‌ २ अकरिष्य॑त र प्र । ( २३४ ) अकरिष्यथाः १ अकरिष्येथाम्‌ २ अकरिष्यध्वम्‌ ३ म०। अकरिष्ये १ अकरिष्यावहि २ अकरिष्यामहि ३ उ०। ९२ नवमगणीयः ्ाविकरणः सक्र्सकः परस्मपदवान्‌ स्तेयार्थको खुष्धातुः । सेदः लट | मुष्णाति १ मुष्णीतः २ सुष्णति ३ प्र०। मुष्णासि १ मुष्णीथः २ मुष्णी २ मर। मुष्णामि १ मुष्णीवः २ मुष्णीमः २३ उ०। रिद्‌ । सुमोष १ मुमुषतुः २ सुसुश्ुः २ पर। सुमोषिथि १ मुमुषथुः २ मुमुष ३ म०९। सुमोष १ मुमुषिव २ मुमुषिम २ उ०। कि मोषिता १ माषिनरा २ मोषितारः ३ प्र० | मोषितासि १ मोषिता्ः र मोषिताख ३ म०। माषितामि १ मोरिताखः २ मोषितासः; ३ उ०। मपिप्यति १ मोषिप्यतः २ मोिप्यति ३ १०। ( २३५ ) मोषिष्यसि १ मोषिष्यथः २. मोषिष्यथर३ मर। मोषिष्यामि १ मोषिष्यावः २ मोषिष्यामः २ उ०। रट्‌ । मुष्णातु-सुष्णीतात्‌ १ सुष्णीताम्‌ २ सुष्णवु ३ पर। मुषाण-मुष्णीतात्‌ १ यष्णीतम्‌ २ मुष्णीत २ म°। मुष्णानि १ ` सुष्णव २. मुष्णाम ३ उ०। अमुष्णात्‌ १ अमुष्णीताम्‌ २ अमुष्णन्‌ ३ प्र०। अमुष्णाः १ समुष्णीतम्‌ २ अमुष्णीत ३ म०। अमुष्णाम्‌ १ अमुष्णीव र अमुष्णीम २ उ० | विधिलिङ्‌ । & मुष्णीयात्‌ १ सुष्णीयाताम्‌ २ सुष्णीयुः३ प्र०। मुष्णीमः १ -सुष्णीयातम्‌ २. सुष्णीयात ३ म० | मुष्णीयाम्‌ १ सुष्णीयाव २ मुप्णीयाम ३ उ० | आश्ीरिंङः । सुप्यात्‌ १ मुष्याक्ताम्‌ २ मुष्याघुः३ १० । मुष्याः १ मुष्यासतम्‌ २ मुष्यास्त ३ म०। मुष्यासम्‌ १ सुष्याख र मुष्यास ३ उ०। दडः । अमोषीत्‌ १ अमोषिष्टाम्‌ २ अमोषिषुः३ भर०। ( ३६ ) भमोषीः १ अमोषिष्टम्‌ २ अमोषिष्ट३ म०। अमोषिषम्‌ १ अमोषिष्व २ अमोषिष्म ३ उ०। लङः । भमोषिष्यत्‌ १ अमोषिष्यताम्‌ २ अमोषिष्यन्‌ ३ प्र० । अमोषिष्यः १ अमोषिष्यतम्‌ २ अमोषिष्यत ३ मऽ | भमोषिष्यम्‌ १ अमोषिष्याव २ अमोषिष्याम ३ उ० । १३ भवतेणिच प्रयोजनायाम्‌ । तन्न परस्मैपदानि । खट्‌ । भावयति १ भावयतः २ भावयन्ति २३ प्रर। भावयसि १ भावयथः र भावयथ ३ मऽ । भावयामि १ भावयावः र भावयामः ३ उ०। टिट्‌। मावयांचकारेत्यादि भावयाबभूवेत्यादि भावयथामासै- त्यादि च पूर्वैवत्‌ । दुट्‌ । भावयिता १ भावयितारो२े मावयितारः३ प्रज । माबयिताति १ भावयिताख २ भावयितख ३ म०। भावयितास्ि १ भव्रयिताक्लः२े भावयितासः ३ उ०। ( ३७ ) दृट्‌ । भावयिष्यति १ भावयिष्यतः २ भावयिष्यति ३ प्र०। भावयिष्यसि १ भावयिष्यथः २ भावयिष्यथ ३ म०। भावयिष्यामि १ मावयिष्यावः २ भावविष्यामः२ उ० । लोट्‌ | भावयतु-भावयतात्‌ १ भावयताम्‌ २ भावयन्तु ३ प्र । भावय-भावयतात्‌ १ भावयतम्‌ २ भावयत ३ म० | भावयानि १ भावयाव २ भावयाम ३ उ०। लङ्‌ | अभावयत्‌ १ अभावयताम्‌ २ अभवयन्‌ ३ प्रऽ। सभावयः ९ अभावयतम्‌ २ अमावयत ३ म०। सभावयम्‌ { अभावयव २ अभावयाम ३ उ०। विधिलिङ्‌ । मावयेत्‌ १ मावयेताम्‌ २. मावयेयुः ३ परर । भावये: १ भावयेतम्‌ २. भावयेत ३ भ०। भादयेयम्‌ १ भावयेव २ भावयेम ३ उ । आच्चीलिङ । भव्याद्‌ १ भवव्याक्ञाम्‌ २ भव्यिद्धुः३ १०। ( ७2८ }) भाव्याः १ भाव्यास्तम्‌ २ भाव्यास्त २ म०। भाव्यासम्‌ १ भाव्या भाव्यासर२े उ०। दुङ । अबीभवत्‌ १ अबीभवताम्‌ २ अबीभवन्‌ २३ प्र०। अबीभवः १ अबीमवतम्‌ २ अबीमवत २ म०। अबीभवम्‌ १ अबीभव्राव २ अबीभवाम २३ उ०। खडः । । अभावयिष्यत्‌ १ अभावयिष्यताम्‌ २ अभावयिष्यन्‌३भ०। अभावेयिष्यः १ अभविष्यतम्‌ २ अभावयिष्यतरेम०। अभव्रयिष्यस्‌ १ अभावयिष्यावं २ जभावयिष्यामरेउ०। अथात्मनेपदानि । ठखट्‌ । भावयते १ भावयेते २ भावयते ३ प्र०। भावयसे १ भावयेये २ भावयध्वे ३ म०। भावये १ भावयावहे २ भावयामहे ३ उ०। टिट्‌ | भावयां चक्रे १ भावयांचक्राते २ भावयांचक्िरे ३१्र० | भावयांचक्ेषे १ भावयां चक्राथे २ भावयांचङृद ३ म० । भावयांचक्रे १ भावयांचक्ृवहे २ भावयां चङ्कमहे ३३० । एवं मावयांबभूेत्यादि भावयामासेत्यादि । भावयिता १ भावयितासे १ भावयिताहे १ भावयिष्यते १ भावयिष्यसे १ भावयिष्ये १ भवयताम्‌ १ भावयख १ भावये १ अभावयत १ अभावयथाः १ अभावये १ भावयेत १ भावयेथाः १ भावयेय १ भावयितारौ २ भावयितासाथे २ भावयिताखहे २. ट्ट । भावयिष्येते २ भावयिष्येथे २. भावयिष्यावहे २. लोट्‌ । भावयेताम्‌ २. भावयेथाम्‌ २ भावयावहे २ प; 9 प अमावयेताम्‌ २ जभावयेथाम्‌ २ अभावयावहि २ विधििङः भावयेयाताम्‌ २ भावयेयाथाम्‌ २ भावेयेवहि २ भावयितारः ३ भावयिताध्वे २३. भावयितासहे ३ भावयिष्यंते ३ भावयिष्यष्वे ३ भावयिष्यामहे ३ भावयताम्‌ ३ भावयष्वम्‌ ३. भावयामहे ३ अमावयंत ९ अभावयध्वम्‌ ३. अभावयामहि ३. | भावयेरन्‌ ३ भावयेध्वम्‌ ३ ` भावयेमहि ३ म्र | मऽ | उ० | परऽ | मर | उ०। ७ । मऽ | उ० | प्र५ | मऽ उ७। भऽ | मऽ | उ०। ( ४० ) आश्चीरिंङ । मावयिषीष्ट १ भावयिषीयास्ताम्‌ २ भावयिषीरन्‌ ३ प्र० । भावयिषीष्ठाः १ मावयिषीयाखाम्‌ २ भावयिषीष्वम्‌रे म० । भावयिषीय १ भावयिषीवहि २ भावयिषीमहिर उ० । दङ्‌ । अबीमवत १ अबीभवेताम्‌ २ अबीभर्वत ३ ध० । अबीभवथाः १ अनीमवेथाम्‌ २ अबीभवध्वम्‌ २म०। भबीमवे १ अबीभवावहि २ अबीमवामहि ३३उ०। ङ । अभावयिष्यत १ अभावयिष्येताम्‌२ अभावयिर््यत २ प्र०। अमावयिष्यथाः १अभावविष्येथाम्‌२ अभावयिष्यध्वम्‌ २ म. अभावयिष्ये १ अमावयिष्यावहिर अभावयिष्यामहि ३ उ. १४ भवतेः सन्‌ । इच्छायाम्‌ । रट्‌ । बु मृषति १ बुभूषतः २ बुभूषति ३ १० । बुमूषति १ बुभूषथः २ बुमूषथ ३ म०। बुभूषामि १ बुभूषावः २ बुमूषामः ३ उ० । । बुमूषांचकारेत्यादि बुमूषांबमवेत्यादि. बमूषामासेत्यादि च पूर्ववत्‌ । 80 र्ट्‌ | बुभूषिता १ बुभूषितारो २ बुभूषितारः२ प्रर। बुभूषितासि १ बुभूषितखः २ बुभूषता ३ म०। बुभूषितासि १ बुभूषिताखः २ बुभूषितासः ३ उ०। दृट्‌ । बुभूषिष्यति १ बुभूषिष्यतः २ बुमूषिष्वंति ३ भ०। बुभूषिष्यसि १ बुमूषिष्यथः २ बुभूषिष्यथ ३ म०। बुभूषिष्यामि १ बुमूषिष्यावः २ बुमूषिष्यामः ३ उ०। ट्‌ | वुभूषतु-बुभूषतात्‌ १ बुमूषताम्‌ २ बुभूर्षतु ३ प्र०। बुभूष-बुभूषतात्‌ १ बुभूषतम्‌ २ बुभूषते म०। बुभूषाणि १ बुभूषाव २ बुभूषाम २ उ०। ठङः । अनुनूष्त्‌ १ अवुभूषताम्‌ २ अवुभूषन्‌ ३ १० । अबुधूषः १ अबुभूषतम्‌ २ अबुभूषत ३ म०। अबुभूषम्‌ १ अबुभूषाव २ अबुमूषाम ३ उ०। विधिलिङ्‌ । बुमूषेत १ बुभूषेताम्‌ २ बुम्षेयुः३ १०। ( ४२ ) ुमूषेः १ बुमूषेतम्‌ २ बुमूषेत ३ म०। बुमूषेयम्‌ १ बुमूषेव २ बुभूषेम ३ उ० | आशीलिंङ । बुभूष्यात्‌ १ बुभूष्यास्ताम्‌ २ बुमूष्यासुः२३ भर०। बुभूष्याः १ बुमूष्यास्तम्‌ २ बुभूष्याक्त २ म० | बुभूष्यासम्‌ १ बुभूष्याख २ बुभूष्यास २ उ०। | खड । अबुभूषीत्‌ १ अबुमूषिष्टाम्‌ २ अबुभूषिषुः ३ प्र० । अबुभूषीः १ अबुभूषिष्टम्‌ २ अबुमूषिष्टर म अवुमूषिषम्‌ १ अबुभूषिष्व २ अबुभूषिष्म ३ उ० ५ अबुमूषिष्यत्‌ १ अबुमूषिष्यताम्‌ २ अबुभूषिष्यन्‌ ३ प्र० । अबुमूषिष्यः १ अबुमूषिष्यतम्‌ २ अबुमूषिष्यत ३ म० । अवुमूषिष्यम्‌ १ अबुमूषिष्याव २ अबुमूषिष्याम ३ उ० । १५ मवतेथेङ । पौनःपुन्ये । लब्‌ । बोभूयते १ बोभूयेते२ बोमू्यते२ प्र०। बोमूयसे १ बोभूयेथे२ बोमूयष्वे३ म०। बोमूये १ बभूयावहे २ बोभूयामहे ३ उ०। क्क कन = + 7 1 1 कन्न कि निग ५ १३ ) दर्‌ । बोभृयांचक्रे इत्यादि बओमृधावमृवेत्यादि भूयामाते त्थादि वं ॥र्ववः। | लद्‌ । बोभूयिता १ बोमूयितारौ २ बोभूयितारः ३ प्रज । बोभूयितासे १ बोभूयितासाये २ बोमूयिताध्वे ३ म० | नोभूयिताहे १ बोभूयिताखहे २ बोभूयितासटे २ उ० । रद्‌ । बोभूयिष्यते १ बोभूविप्येते २ वोमूविरष्यते ३२ भर । बोभूयिप्यसे १ वोभूयिप्येधे २ बोभूयिष्य्व ३ म०। बोभूयिप्ये १ बोमूयिष्यावहे २ वोभूिष्यामहे ३ उ० । लोट्‌ । योभूयताम्‌ १ बोभूयेताम्‌ २ बोभूयंताम्‌ ३ भर० 1 बोमूयख १ बोभूयेथाम्‌ २ बोभूयध्वम्‌ ३ म० | बोगूये १ बोभूयावहै २ बोभूयामरै ३ उ० | लङ । भबोभूयत १ अबोनूयेताम्‌ २ अवोभृयंत ३ प्र०। अनोमूयथाः १ अबोभूयेभाम्‌ २ अवो पृयध्वम्‌ ३ म० | अबोमूये १ अबोमूजावहि २ अयोमूयामहि ३ ३० । ^ विधिलिङ्‌ । बोभूयेत १ बोमूयेयाताम्‌ २ बोभूयेरन्‌ ३ प्र०। बोमूयेथाः १ बोभूयेयाथाम्‌ २ बोभूयेध्वम्‌ ३ म० । बोभूयेय १ बमूयेवहि २ बोभूयेमहि ३ उ० । आश्ची्जिङ । बोभूयिषीष्ट १ बोमूयिषीयासताम्‌ २ बोमूयिषीरन्‌ ३ भ्र०। बोमूयिषीष्ठाः१ बोमूयिषीयासाम्‌ २ गोमूयिषीष्वम्‌ -दुम्‌ ३ बओभूयिषीय १ बीभूयिषीवहि २ बोमूविषीमहिरे उ० । लुङः । अबोभूयिष्ट १ अबोभूयिषाताम्‌ २ अबोभूयिषत ३ प । अबोमूयिष्ठाः १ अबोमूयिषाथाम्‌ २ अबोमूयिषध्वम्‌-दुम्‌ र अबोभूयिष्ये १ अबोभूयिष्वहि २ अबोभूयिप्महि ३३० । र्ङः | अबोमूयिष्यत १ अवबोमूयिप्येताम्‌२ अबोभूयिप्यंत ३ प्र° । अबोमूयिष्यथाः १अबोभूयिप्येधाम्‌२ अबोभूविष्यध्वस्‌२े म° अबोभूयिष्ये १ अवोमूयिप्यावहि २अबोभूविष्यामहि ३३०। २दे भवते ङल्टुक । भ्रशार्भे । लट्‌ । बोभवीति-बोमोति १ बोभूतः २ बोभुवति३ १०। ( ४५ ) बोभवीषि-बोमोषि १ बोभूथः२ बोमूथ रे म०। बोभवीमि-बोभोमि १ बोभूवः२ बोभूमः ३ उ० | किद्‌ । बोभवांचकारेत्यादि बोभवांबभूवेत्यादि बोभवामासेत्यादि च पूववत्‌ । ठ्ट्‌ । बोभविता १ बोभवितारोर२ बोभवितारः ३ १५०। बोभवितासि १ बोभविताखथः २ बोभविताथ ३ म०। बोभवितासि १ बोभविताखः २ बोभवितासः ३ उ० । दद्‌ । बोभविष्यति १ बोभविष्यतः २ बोभविष्य॑ति ३१० । बोभविष्यसि १ बोभविष्यथः २ बोभविष्यथ ३ म०। बोभविष्यामि १ बोभविष्यावः २ बोमविष्यामः२ उ० । लोट्‌ । बोभवीतु-बोभोतु-बोभूतात्‌ १बोमूताम्‌ २ बोभुवतु ३ प्र० । बीभूहि-बोभूतात्‌ १ बोभूतम्‌ २ बोभूत ३ म०। बोभवानि १ बोभवाव २ बोभवाम ३ उ०। लङः । अबोभवीत्‌-अबोभोत्‌ १ अबोभूताम्‌ २ भबोभवुः३ प्र०। ( ९६ ) अषोमवीः-अबोभोः १ अबीभूतम्‌ र्‌ अवोभूत २३म्‌०। अबोभवम्‌ १ अथोभूषं २ अबोमृम ३३० । विधिरिङ्‌ | बोभूयात्‌ १ बोभूयाताम्‌ २ बोभूयुः ३ प्रऽ। बोमूयाः १ बोभूश्रातम्‌ २ बोभूयात ३ म०। योमूयाम्‌ १ तोमृयाव २.. बीभूयाभ ३ उ०। आश्चीलिंङः । बोभूयात्‌ १ बोभूयासम्‌ २ बोभूयासुः ३ प्र० | नोभूयाः १ वीभूयास्तम्‌ २ बोभूयास्त ३ म०। बोमूयासम्‌ १ बीभूयलख् २ बोभूयास ३ उ०। ङ । अवोभवीत्‌-अबोमोत्‌ १ अबोभूताम्‌ २ अबोभूवुः प्र०। अवो मूवीः-अयीभोः १ ` अवोभूतम्‌ २ अबोमूत३ म० । सथोभूवम्‌ १ अबोभूव २ अबोभूम३ उ०। ङ्‌ । अवो्मविष्यत्‌ १ अवोभविष्यतास्‌ २ अबोमविष्यन्‌३५०। अबोभविप्यः १ अबोभविष्यतम्‌ २ अबोभविप्यत३म०। अवाभविप्यम्‌ १ अोमविप्यव २ अवोभविष्याम३उ०। व त न । ( ४७ ) अथाकमेकाद्धालो भीवे लडादयो लिख्यते । तत्र प्रथमपुङषस्येकवचनमेवं भवति । १७ सत्ताथेको भूधातुः। रुट्‌- मूयते १। खिद्‌ -बमूवे १ टट मानिता-मविता । खृद्‌-भाविष्यते-मबिष्यते । लोर -मूयताम्‌ । लङ्-अभू- यत । विधिलिङ्‌ मूयेत । आश्ीरिंङ्‌-माविषीष्ट-मवि- षीष्ट । लड्‌-जभावि । टङ्-अमाविष्यत -अभविष्यत १८ प्राणधारणाथेको जीवधातुः । रटू-जीव्यते । छिदर्‌-जिजीवे । ठ॒द्‌-जीविता । छट्‌- जीविष्यते । लोट्‌-जीव्यताम्‌ । लङ्-अजीव्यत । विधि- ठिङ्‌-जीगयेत । आशीलिंङ्-जीविषीष्ट । टुङ्-अ- जीवि । ख्ङ्-अजी विष्यत । अथ सकमेकाद्धातोः कभमैणि लडादृयः । १९ तत्रादौ घारणपोषणार्भको श्जधालुः । भ्रियते १ भ्रियते २ भियंते३ १०। भ्रियसे १ भ्रियेये २ भ्रियध्वे ३ म० | भ्निये १ भ्रियावह्‌ २ भनियामहे ३ उ०। बभ्रे १ बभृषे १ बन्ने १ भता १ भतीसे १ मतोहे १ भारिता १ भारितासे १ मारिता १ भरिष्यते १ भरिष्यसे १ भरिष्ये १ भारिष्यते १ भारिष्यसे १ मारिष्य १ ( ४८ ) रट्‌ । बभ्राते २ बभरिरे ३ बभ्रये २ वमद बभृवहे २ बभृमहे ३ ठर मतौरौ २ भतारः३ भतीसाये २ मतौध्वे ३ मतीषहे २ भतासहे ३ द्वितीयं खूपम्‌ । भारितरै २ भारितारः मारितासथे २ मारितध्वे ३ मारिताष्ठहे २ भरितासदे ३ ए्ट्‌ । भरिष्येते २ भरिष्यते ३ भरिष्येये २ भरिष्यध्वे ३ भरिष्यावहे २ भरिष्यामहे ३ द्वितीय रूपम्‌ । भारिष्यिते २ भारिष्यते भार्ष्यिथे २ भारिष्यध्वे ३ प्र९ | म० | उ०) प्र | म०। उ० | प्र९ | म°। उ6 । प्रऽ। म्‌®। उ०। प्रऽ। म्‌०। भारष्यावदहे २ भारिष्यामहे ३ उ०। न कनै „की ~क = र्षा व , क वा ( ४९ ) जनियताम्‌ १ भ्रियेताम्‌ २ त्रियंताम्‌ ३ प्र० | भ्रियख १ भियेथाम्‌*२ भ्रियध्वम्‌ ३२ म०। भिये १ भनियावहे २ भयामहे उ०। | ठङ्‌ | भभ्नियत १ अश्रियेताम्‌ २ अभ्रियंत , (१. अश्नियथाः १ अभ्रियेथाम्‌ २ अभनियध्वम्‌ ३ म० | अश्रिये १ अभ्रियावहि २ अश्रियामहि ३ उ० | विधििङः। ` भ्रियेत १ भ्रियेयाताम्‌ २ त्नियेरन्‌ ३. प्र०। भ्नियेथाः १ भरियेयाथाम्‌ २ ्रियेध्वम्‌ २ म० | भ्रियेय १ भियेवहि २ भ्रियेमहि ३ उ०। आशीर्लिङ्‌ । मृषीष्ट १ भूषीयासाम्‌ २ भूषीरन्‌ ३ प भृषीष्ठाः १ सषीयाखाम्‌ २ भृषीदुम्‌ ३ म० भृषीयर भषीवहि र भृषीमहि ३ उ० द्वितीयं पम्‌ । भारिषीष्ट १ भारिपषीयत्ताम्‌ २ । रषीरन्‌ ३ भ्र०। इत्यादि । किः ( 46 ) खंड । ६६ अभारि १ अभृषाताम्‌ २ अभूषत २ १० ४ अभृथाः १ अभमृषाथाम्‌ २ अभ्रम २ म० अभूषि १ अमृष्वहि २ अभृष्महि ३३० ) ^ द्वितीयं रूपम्‌ । अमारि १ अभारिषाताम्‌ २ अभारिषत र प्र०। अभारिष्ठाः १ इत्यादि । ङः । अभरिष्यत १ अभरिष्येताम्‌ २ अभरिष्यत २ भ्र०)} - अभमरिष्यथाः १ अभरिष्येथाम्‌ २ अभरिष्यध्वम्‌२े २० | ६ अभरिष्ये १ अभरिष्यावहि २अमरिष्यामहि २३३० द्वितीयं रूपम्‌ । अभमारिष्यत १ अभारिष्येताम्‌ २ अभारिष्यंत २ भर०। | इत्यादि २० श्ाक्तय्ैकः राछघातुः कमेणि । ठट्‌ । शक्यते १ राक्येते २ राक्यंते २ प्र०। राक्यसे १ राक्येथे २ राक्यध्वे २ म०। राक्ये १ शक्यावहे २ चखक्यामहे ३ उ० । १} व ~ शेके १ शोकिषे १ रोके १ शक्ता १ शक्तासे १ शक्ताहे १ रक्ष्यते १ शक्ष्यसे १ रक्ष्ये १ राक््यताम्‌ १ शक्यख १ शक्ये १ अदक्ष्यत १ अरक्यथाः १ अशक्ये १ ॥ £ ) दोकाते ४9 २ ोकिरे ५९ र रोकिष्वे ॥ वहे २ रोकिमहे ३ च शक्तारो २ शक्ताः ३ राक्तासाथे २ शक्ताध्वे ३ रक्ताखहे २ शक्तासहे ३ राक्ष्येते ष: कष्येते २ राक्ष्यते शक्यथ २ र, राक्ष्यावहे २ शक्ष्यामहे ३ ोट्‌ । दक्येताम्‌ २ राक्य॑ताम्‌ ३ राक्येथाम्‌ २ शक्षयध्वम्‌ ३ शक्यावहे २ शक्यामहे ३ खडः । ` अशक्येताम्‌ २. अशक्यत ३ जशक्येथाम्‌ २. अशाक्यध्वम्‌ ३ मशक्यावहि २ अद्चक्यामहि ३ ( # $ विधिलिङः। शक्येत १ शक्येयाताम्‌ २ रक्येरन्‌ २ १० । शक्येथाः १ शक्येयाथाम्‌ २ शक्येध्वम्‌ २ म । शक्येय १ रशक्येवहि २ शक्येमहि २ उ०। आश्चीरिङः । शक्षीष्ट १ शक्षीयासाम्‌ २ शक्षीरन्‌ ३ ° । शक्षष्ठाः १ शक्षीयाखाम्‌ २ राकषीष्वम्‌ २ भ । शक्षीय १ शक्षीवहि राक्षीमहि ३ उ०। इङः । अश्चाकि १ अशक्षाताम्‌ २ अशक्षत र १९ ` षः अराक्थाः १ अशक्षाथाम्‌ २ भशग्ध्वम्‌ ३ म । भराक्षि १ अशक्ष्वहि २ अशक्ष्महि ३ उ०। दडः । अराक्षयत॒ १ अशक्षयेताम्‌ २ अचाक्ष्यत ३ १० । अराक्ष्यथाः १ अरक्येथाम्‌ २ अश्ष्मध्वम्‌ २ म० । अराक्षये १ अशक्ष्यावहि २ अक्ष्यामहि ३ उ० । २१ गलयर्थको गम्ल्धातुः कमणि । कद्‌ । गम्यते ? गम्येते २ गम्यते ३ १्०। गम्यसे १ गम्ये १ जम्मे १ जग्मिषे १ जम्भे १ गता १ गंतासे १ गंताहे १ गेस्यते १ गंस्यसे १ गंखे १ गम्यताम्‌ १ गम्यख १ गम्ये १ अगम्यत १ ऋ. गम्येथे २ गम्यावहे २ खिट्‌ । जम्माते २ जग्माथे २ जम्मिवहे २ ट्‌ । ग॑तारो २ गतासये २ गताखहे २ लृट्‌ । गंखेते २ गेस्येथे २ गंस्यावहे २ लोर । गम्यताम्‌ २ गभ्येथाम्‌ २ गम्यावहै २ कङ्‌ । गम्यध्वे ३ गम्यामहे ३ जभ्भिरे ३ जम्मिध्वे ३ जम्मिमहे ३ गतारः ३ गंताध्वे ३ गंतासहे ३ स्यते ३ गंस्यध्वे ३ रंस्यामहे ३ गम्यताम्‌ ३ गम्यध्वम्‌ ३ गम्यामहै ३ भगम्येताम्‌ २ सगम्यंत ३ मऽ । उ० | प्रर | मऽ | उ०। परऽ | म®। उ०। परऽ । म०। उ० | प्र | म | उ | प्र |. अगम्यथाः १ ४. । अगम्यं १ गम्येत १ गम्येथाः १ गम्येय १ गसीष्ट १ गसीष्टाः १ गसीय १ गसीष्ट १ अगामि १ अगख्थाः १ अगसि १ भगामि १. ( ४४) अगम्येथाम्‌ २ अगम्यध्वम्‌ ३ अगम्यावहि २ अगस्यामहि ३ विधििङ्‌। गग्येयाताम्‌ २. गम्येरन्‌ ३ गभ्येयाथाम्‌ २ गम्येध्वम्‌ ३ गम्येवहि २ गम्येमहि ३ आज्ीरलिंङः । गसीयास्ताम्‌ २ गसीरन्‌ ३ गसीयाखाम्‌ २ गसीध्वम्‌३ गसीवहि २ गसीमहि ३ द्वितीयं ख्पम्‌ । गंसीयास्ताम्‌ २ गंसीरन्‌ ३ इत्यादि । ङ । अग॑साताम्‌ २ अगंसत ३ अगसाथाम्‌ २ अगेध्वम्‌ ३ अगंखहि २ अगंसहि ३ द्वितीयं ङपम्‌ । अगसाताम्‌ २ अगसत ३ ( #* अगथाः १ अगसाथाम्‌ २ ` अगध्वम्‌ ३ म०। अगसि १ ` अगखहिर अगसहि ३ उ० । दङ्‌ । अगस्त १ अगग॑स्येताम्‌ २ अगेखंत २३ प१०। अर्गस्यथाः१ अगेस्येथाम्‌ २ अगंस्ध्वम्‌ ३ म०। अगंसे १ अगंस्यावहि २ अगेस्यामहि २ उ°। २२ हिंसार्थको हनधातुः । कमेणि । लट्‌ । हन्यते १ हन्येते२ हन्यते ३ प्र० । हन्यसे १ हन्येथे २ हन्यष्वे ३ म०। हन्ये १ हन्यावहे २. हन्यामहेरे उ९। खिद्‌ । जघ्ने १ जघ्नाते २ जच्चिरे ३ प्र०। जक्निषे १ जघ्राथे २ जच्धिष्वे ३ म० | जघ्ने १ जश्चिवहेर ज्षिमहे ३ उ°। दुद्‌ । हता १ हंतारो २ हंतारः ३ भ । हंतसे १ हंतासाथे२ ` हंताष्वे३ म०। हैतादे १ हंताखहे २ तासे ३ ` उ०। ( ५६ ) द्वितीयं रूपम्‌ । धानिता १ धानितारोर२ धानितारः ३ भर०। इत्यादि । लट्‌ । हनिष्यते १ हनिष्यते २ हनिष्यते ३ प्र०। हनिष्यसे १ हनिष्येथे २ हनिष्यध्वे ३ म०। हनिष्ये १ हनिष्यावहे २ हनिष्यामहे ३ उ० | द्वितीयं पम्‌ । धानिष्यटे १ धानिष्येते २ घानिष्यते ३ प्र०। इत्यादि । लोट्‌ । हन्यताम्‌ १ हन्यताम्‌ २ हन्यताम्‌ ३ भ०। हन्यख ९१ हन्येथाम्‌ २ हन्यध्वम्‌ ३ म०। हन्ये १ हन्यावहै २ इन्यामहे ३ उ०। कङ्‌ | अहन्यत १ अहन्येताम्‌ २ अहन्यत ३ पभ्र०। अहन्यथाः १ जहन्येथाम्‌ २ अहन्यध्वम्‌ ३ म० । अहन्ये १ अहन्यावहि २ अहन्यामहि ३ उ । विधिलिङ्‌ । हन्येत १ हन्येयाताम्‌ रे हन्येरन्‌ ३ भर०। ( ५७ ) हन्येथाः १ हन्येयाथाम्‌ २ हन्यिध्वम्‌ ३ म० । हन्येय १ हन्येवहि २ हन्येमहि ३ उ० । | आश्चीरलिंङ । धानिषीष्ट १ धानिषीयास्ताम्‌ २ धानिषीरन्‌ ३ भ० । धानिषीषठाः १ धानिषीयास्थाम्‌ २ धानिषीष्वम्‌ ३ म०। धानिषीय १ धानिषीवहि २ धानिषीमहि ३ उ०। द्वितीयं रूपम्‌ । वधिषीष्ट १ वधिषीयास्ताम्‌ २ दधिषीरन्‌ ३१०। | इत्यादि । | ङः । भानि १ अहसाताम्‌ २ : अहसत ३ भर०। अहथाः १ अहसाथाम्‌ २ अहध्वम्‌ २ म०। अहसि १ अहखहि २ अहसहि ३. उ०। द्वितीयं रूपम्‌ । अघानि १ भघानिषाताम्‌ २ अधानिषत ३ प्र०। अधानिष्ठाः १ अघानिषाथाम्‌ २ अघानिदरम्‌ ३ म०। अघानिषि १ अधानिष्वहि २ अधानिष्महि ३ उ० । तृतीयं ङपम्‌ । अवधि १ अवधिषाताम्‌ २ अवधिषत ३ प्र । ( ५८ ) भवधिष्ठाः १ अवधिषाथाम्‌ २ अवधिदृम्‌ ३ म० । भवधिषि १ अंवपिष्वहि २ अवषिष्महिरे उ० । दद्ध । अधानिष्यत १ अधानिष्येताम्‌ २ अधानिष्यंत ३ प०। अधानिष्यथाः१ अषानिष्येथाम्‌ २ अधानिष्यध्वम्‌३म ० । अधानिष्ये १ अघानिष्यावहि २ अधानिष्यामहिरउ० । द्वितीयं खूपम्‌ । अहनिष्यत १ अहनिष्येताम्‌ २ अहनिष्यंत ३ प्र° । इत्यादि । २३ ग सकमेकरिद्धातुः । खट्‌ । छिचते १ छि्ेते २ छिद्यते ३ प्र० | छिद्यसे १ छिचेथे २ छियष्वे ३ म०। लिये १९ छिद्यावहेर्‌ छिद्यामहे३ उ०। िट्‌ । चिच्छिदे १ चिच्छिदतेि २ चिच्छिदिरे ३ १०। चिच्छिदिषे १ चिच्छिदाथे २ चिच्छिदिष्वेर म०। चिच्छिदे १ चिच्छिदिवहे २ चिच्छिदिमदै३ उ०। वा स छेत्ता १ छेत्तासे १ छेत्ताहे १ छेरस्ते १ छेत्स्यसे १ ठेस्सये १ कियताम्‌ १ छिधख १ ञ्चि १ अच्छिधत १ अच्छि्यथाः १ अच्छिये १ चिद्येत १ हिचेथाः १ छियेय १ ५१, छेत्तारौ ११ छेत्तारः ३ प्र० । छेत्तासाथे २ छेत्ताष्वे ३ म०। छेत्त खहे २ छे्तासहे ३ उ०। खट्‌ । छेव्ेते २ चेष्छते३ प्र०। क्त्येथे २ छेत्छष्वे ३ म०। छेत्सयावहे २ छऊेस्खामहे ३ उ०। लोट्‌ । छियेताम्‌ २ चिताम्‌ ३ भ्र°। चिचेथाम्‌ २ कछ्िध्वम्‌ ३ म०। चि्वहै २ चछिघामहै ३ उ०। कङ्‌ | अच्छियेताम्‌ २ अच्छिचत ३ प्र०। अच्छियेथाम्‌ २ अच्छिद्यध्वम्‌ ३ म० | अच्छिद्यावहि २ अच्छिदयामहि ३३०। विधिलिङ्‌ । छियेयाताम्‌ २ च्ियेरन्‌३ प्र०। छिचेयाथाम्‌ २ चिचेध्वम्‌ ३ म० | चिद्ेवहि २ चछियेमहि ३ उ० | ( ६० ) आश्ीरिंङः | चछित्सीष्ट १ चछित्सीयासताम्‌ २ चछ्ित्सीरन्‌ ३ १५० । चछित्सीष्ठाः १ च्ित्सीयासाम्‌ २ छित्सीष्वम्‌ ३ म०। चित्सीय १ छित्सीवहि २. चछिस्सीमटि ३ उ०। ॑ ठङ । अच्छेदि १ अच्छित्साताम्‌ २ अच्छित्सत ३ पर०। भअच््छिथाः १ अच्छित्साथाम्‌ २ अच्छिध्वम्‌ ३ म०। अच्छित्सि १ अच्छितखहि २ अच्छित्सदहिरे उ० । दङ्‌ | $ अच्छेत्स्यत १ अच्छेत्खेताम्‌ २ अच्छेसयंत ३ प्र । अच्छेत्यथाः१ अच्छेत्येथाम्‌ २ अच्छेत्स्यध्वन्‌३ म० | अच्छेत्सये १ अच्छेदस्यावहि २ अच्छेत्सयामहि ३३० । इति धातुरूपाणि । अथ तिडन्दब्युत्पत्तिप्रकारः कथ्यते । तत्रापूवे- धातूत्यादनप्रकारः । नास्नो धातर्थे णिचुप्रययः । पडु- माचष्टे-पटयति। पटयते इत्यादि । अश्वेनातिक्रामति-अश्वयति। हस्िनातिक्रामति-हस्तयति । कंसवधमाचष्टे-कंसं घातयति । असिना हंति-असयति। अश्वं करोति-अश्वयति । घरं करोति- घटयति । धातोः क्रियाकवेप्रयोजककरैनिष्ठव्यापारे ८ १५) म्यति । गामात्मन इच्छति-गव्यति-गोकाम्यति । यशस्यति- यरस्काम्यति । कमैरूपादुपमानास्सुबंतात्सदशाचारे क्यच्‌ | पुत्रमिवाचरति-पुत्रीयति छत्र गुरुः । पुत्रकमेकाचा- रसदद्चो यः शिष्यकर्मैकाचारसककर्तेत्यथैः । द्विजं विष्णु- वदाचरति-विष्णुयति । प्रासाद इवाचरति प्रासादीयति कु- स्वाम्‌ । करदैरूपादुपमानात्सुवंतात्सदशाचारे यङ्‌ । कृष्ण इवाचरति कृष्णायते । यश इवाचरति यशायते य- शसते वा । विद्रानिवाचरति-विद्वायते विद्रस्यते । कुमारीवा- चरति-कुमारायते । गुर्वीवाचरति-गुरूयते । तमिवाचरति- स्वद्यते । अहमिवाचरति-म्यते । हरिणीवाचरति-दरिणा- यते-हरितायते । उपमान भूतात्कतुः प्रातिपदिकात्स- दश्चाचारे किप्‌ । इष्ण इवाचरति-ृष्णति । मलेवाच- रति-माराति । कविरिवाचरति-कवयति । पितेवाचरति-पि- तरति । इदमिवाचरति इदामति । राजेवाचरति राजानति । दौरिवाचरति यवयति । भृशादिशब्देभ्यो भवतीटय्थ- ऽभूततद्धाबे क्यडः । अभृरो भृशो भवति भृशा- यते । रोहितशब्दाद्धबतीत्यर्थेऽगूततद्धाषे क्यप्‌ । अलोहितो लोहितो भवति लोहितायते-लोहितायति । पट- त्परद्वबति-परपटायते । कष्टशृब्दाच््रमत इत्यर्थे क्यष्‌ । ( $ ) णिच्‌ । षटो भवति-यज्ञदत्तः षटं भावयति । यज्ञदत्तो षरो- तपत्तिकतरप्रयोजककर्तेत्यथः। देवदत्तो ग्रामं गच्छति-यज्ञदत्तो देवदत्तं ग्रामं गमयति । भुवनं तिष्ठति-ईश्वरो भुवनं था- पयति । चित्तं दुष्यति-कामश्चित्तं दूषयति । इच्छाकर्मी- भूतादिच्छासमानाधिकरणाद्धातोरिच्छायां सन्‌ । खकतकं पठनमिच्छति-पिपठिषति, पठितुमिच्छतीत्य्थः | रोदितुमिच्छति-ररुदिषति । प्रहीतुमिच्छति-जिधुक्षति । भ्र टुमिच्छति-पिष्च्छिषति । कतुमिच्छति-चिकीष॑ति । भवि- तुमिच्छति-बुमूषति । गंतुमिच्छति-जिगमिषति । धातो- राश्चकायां सन्‌ । करं पिपतिषति-कूलं पतति किम्‌ । शंकिंतपतनाश्रयं कूरमित्यथेः । वृक्षा जिगमिषंति-वृक्षा गच्छति किम्‌ । धातोः क्रियायाः पौनः पुन्येऽतिक्चये च यङ्‌ यङ्दक्च | मूधातुः बोभूयते-बोभोति-बोभवीति पुनः पुनरतिशयेन वा भवतीत्यथेः । सूचधातुः सोसूच्यते । गलय- थोद्धातोः कोटिस्ये यङः । कुरिरं ब्रजति-वात्रज्यते | कुटिलं गच्छति-जंगम्यते । टुपादिभ्यः क्रियागहीयां यङः । गर्हितं ठंपति रोप्यते । गर्हितं चरति-चं चूयते । आत्मसंवंधिभूतादिच्छाकमेणः सुतात्‌ इच्छायां क्यच्‌ काम्यच्च । ऋषभमातमन इच्छति-ऋषभीयति- नईषभकाम्यति । आत्मनः पुत्रमिच्छति पुत्रीयति-पुत्रका- ( ६३ ) ष्टा क्रमते-कष्टायते, पापं करवमुत्सहत इत्यथैः । ज्ञ. ॐदादिशब्देभ्यः करोलय्थे क्थङ् । शब्दं करोति चज्दा- यते । वैरं करोति-वैरायते । पडादिशब्देभ्यो धा- त्वर्थ णिच्‌ । यड कंरोति-संडयति । दकं गृहाति-हल- यति । तूस्तानि विहन्ति-वितूस्तयति । पाशं विभुंचति-वि- पशायति । रूपं परयति-रूपयति । वीणयोपगायति-उ. पवीणयति । तूलेनानुकुष्णाति-अनुतूलयति, तृणाभ तञे- नानुषडवयतीत्यथेः । ®कैरुपततोति-उपश्चोकयति । से. नया अभियाति-अभिषेणयति । रोमान्यनुमा्टि-अनुलोभ- यति । वर्मणा संनयति संवर्मयति । इतयगूषेधातत्या- दनप्रकारः ॥ ॥ अथ लकारार्थविचारः ॥ अनय- तनभूते स्मृतिबोधकपदयोगे यच्छब्दयोगाभावे लट्‌ । यथा--सरसि इष्ण गोकुले व्यामः । यच्छब्दयोगे तु भभिजानासि कृष्ण यद्वने अभुज्महि । साकाक्षस्मृतिबोध- कपदयोरयोगे मूतानधतने लट्‌ रद्ध च । सरसि ष्ण गोकुके वत्स्यामस्तत्र गाश्चारविष्यामः । सरसि कृष्ण ॒गो- $रेऽवसाम तत्र गा अचारयाम वा । परोक्षेऽनचतनभूते रिद । राजा चकार । अपदे लिट्‌ । करिगेष्ववात्सी- रिति प्रशे-नाईं करिगाज्ञगमेदयुत्तर सोऽपहवः । समीप- ( ६४ ) करि भरनने लिटप्ातौ द्रकिटौ । देवद्तोऽगच्छक्किम्‌- जगाम क्रिम्‌ । सराठ्दयोगे भूतपरोक्षानचतने रट्‌ । यजति ख युधिष्ठिरः । स्मयोगे अपरोक्षे भूतेऽनद्यतने र्ट्‌ । एव स पिता रवीति । नरुशब्दयोगे भशरो मूते ट्‌ । अक्भ- क्षः किमिति प्रे-ननु करोमि भोरियुत्तरम्‌ । नशब्दयोगे नु्ब्दयोगे च प्रशोत्तर भूते ठद्धक्ट्‌ वा । अकार्षीः किमिति प्रभ-न करोमि, नाकाषि वा, नुकरोमि, न्वकाषै बेतयुवरम्‌ । पुराशब्दयोगे सशञ्दयोगाभावे ठुद्रटो । इह पुरा छात्रा अवासषुः, वसंति वा । इति भूत- कराल; । अथ भविष्यत्काकः । निश्वव्योतकस्य यच्छ वद्य पुराशब्दख च योगे भविप्यति रुद्‌ । यावद्क्ते पुरा सुकते, निश्चयेन भोक्ष्यते इत्यथः । कदाकर्टिदान्दयो- योगि छद्‌ यथायथं डुर वा । कदा मुक्ते, भोक्ष्यते, मोक्ता वा 1 करटं भुक्ते, मोक्ष्यते, भोक्ता वा । मुहूतनंते रिद्रलटदूद्‌ च । उपाध्यायश्चेदागच्छेत्‌ , आगच्छति, आगमिष्यति, आता वा, अथ तवं छदोऽधीष्व । क्षिपरवाच- कशब्दयोगे खट्‌ । वृष्टिशवेदाश्वायास्यति-शीघ्रं वप्तामः । आश्चं सावाचक्रयोगे किङ्‌ । गुरुशवेदुपेयादाञ्चंसेऽधीयीय । इति भविष्यत्काङः । कियाय अनिष्पत्तौ देतु- ॥ । ( ६५ ) देतुमद्धवादो मूते भविष्यति च लङ्क । सुवृष्टिश्वेदम- विष्यत्तद्‌] सुभिक्षममविष्यत्‌ । वतेमानसमीपमूते छद- ठरो । कदा आगतोऽसि-अयमागच्छामि-आागमं वा । वतमानसामीप्ये भविष्यति कट्‌ ट्‌ च । कदा जागमिष्य- सि-अजयमागच्छामि आगमिष्यामि वा । इच्छाथकपदयोगे लिङ्लोटौ । इच्छामि सुंजीत-मुक्तां वा भवान्‌ । इच्छथे- कथातोर्सैमानकाठे शिङ्कलटौ । इच्छेत्‌ इच्छति । क्रियाशक्तो रिद । त्वं मारं वहेः । क्रियायोग्यतायां लिङ्‌ । त्वं कन्यां वहेः । माह्योगे उङ्‌ । मा क्षी; । उभयोर्धाल्वोिरेष्यविशेषणमावे विशेषक्रियाकाानुरोधेऽपि विशेषणधातो भूतमविष्यदवतैमानकालाः । वसन्‌ ददे । सो- मयाजी भविता । आगतोऽसि । वक्ष्यमाण जस इत्यादि । घातोः कार्यकारणभावे लिङ्‌ । कृष्णं नमेचेत्युखं या- यात्‌ † इति ठकारार्थविचारः । इति तिङ्तब्युत्पत्तिप्रकारः समाः ॥ ॥ अथ साधारणानि वाक्यानि । कारक्षेपं मा कुरु । शालां गच्छ । गुरोराज्ञया वतेख । गुरोराज्ञा पानीया । गुरुङृपया विधार्थी विद्वान्‌ भवति । ममायं सहाध्यायी । अहं व्याकरणमधीये । अपि अथ॑ञचाखरं पठसि । अयं युरो- रमे वक्तु न बिभेति । ममेदं पुरक खयमेव ङ्खितं मया । ( ६६ ) इदं मम मधीपात्रम्‌ । इये मे ठेखनी । लेखनकर्मणि निपु- णोऽति त्वम्‌ । न तथाहमसि । एहि बहिःपयेटनाय गच्छाव ` आराममवलोकयितुं च । ममापि वनदोभानिरीक्षणे को ॥ तुकमसि । इति साधारणवाक्यानि । | इति धातुखूपावलिः समाप्ता ॥ कतिपय परीश्ोपयोगी ्रदेगायन्तड ग्रन्थ शरिव्यदषंणाखोकः ( प्रनोत्तरात्मकः ) । धी रामजी छाल शर्मा ३०~-०* काव्यप्रकाश-रहस्यम्‌ ( प्रदनोत्तरात्मकं; } । श्री रामजी छार शर्वा ३५-०* बनद्रालोक-रह्स्यम्‌ ( प्ररनोत्तरात्मकः ) । भानवल्छी तथा बेताल ३००७ शिशु पालवध्-रहस्यम्‌ ( प्र्नोत्त रात्मकः ) ¶१-४ सग । मशोकचन्द्र गौड़ ३०-०* क्ीख्यकारिकादरंः ( प्रष्नोत्तरात्मकः ) । श्री राजेन्द्रप्रसाद कोठारी १५-०० धल दु रशास्त्रस्ये तिहासः (प्रशनोत्तरात्मकः) । धीपरमेश्वरदीन पाण्डेय ¶१२-५० धचम्पू-रहस्यम्‌ प्रश्नोत्त रात्मकः)। ¶-५ उच्छवास । परमेश्चरदीनपाण्डेव १५-०० दैवान्सार-प्रदीपः ( प्रदनोत्तरात्मकः } । शी राजेन्द्रप्रसाद कोटठथारी १५-०० षध्यसिद्धान्तकोमुदी-चन्द्रिका ( प्रनोसरात्मकः ) । विजयमित्र शास्त्री ६०-०५ शृष्छक टिक-सोपानम्‌ ( प्रदनोत्तरात्मकः ) । शं० नरेशक्षा २०~-०9 वेणीसंहार-रहस्यम्‌ ( प्र्नोत्तरात्मकः } । ध्री षरमेश्चवरदीम पाण्डेय १५-०० ९ घ-रहस्यम्‌ ( प्रदनोत्तरात्मकः ) । १-५ सगं । भी रमाकंकर मिथ ३५-०० श्शरूपक-रहस्यम्‌ ( प्रदनोत्तरात्मकः ) । धी त्रिलोकीनाथ द्विवेदी १७-१* भटिकाग्य-दपंणः । स्वामी प्रज्ञाभिक्षु। १-४ सगं २५-००, ५-८ सगं १५-०० _ परद्िकाग्यालोकः डँ °रमाशंकरमिश्च १४-१७सगं २५-००,१८-२२सगं २५-०१ भारतीय-सस्कृतिः । लोकमणि दाहाल १५-०० वस्त भाषाविज्ञानम्‌ । डां° शिवप्रसाद द्विवेदी २०-०९ शन्द्रकृरानाटिका-रहस्यम्‌ ( प्रहनोत्तरात्मकः ) । शी परमेश्वरदीन पाण्डेय ११५-०* शस्कृतसाहित्येतिहासः ( प्रष्नो्त रात्मकः } । श्री परमानन्द शास्त्री १२५० रसग ङ्खाधर-हूदयम्‌ । ( प्रदनोत्तरात्मकः } । श्री ज्ञानचन्द्र त्यागी ३०~-०* शधुसिद्धान्तकौमुदी-चन्द्रिका ( प्रदनोत्त रात्मकः ) । विजयसमित्र शाङ्प्री ४०-०* शादम्बरी-कलाप्रकाशः ( प्रदनोत्तरात्मकः ) ड० नरेश क्षा ` ३०-०७ छधुमञ्जुषारहस्यम्‌ ( प्रहनोत्तरात्मकः } । स्वामी रामेश्वर पुरी १५-०१ शाकुन्तलरहस्यम्‌ ( अ्रष्नोत्तरात्मकः } । क्री त्रिलोकीनाथ द्विवेदी ३०-~-०* वेषदूत-तस्वाखोकः ( प्रषनो्त रात्मकः )। डां° अशोकचन्द्र गौड़ शास्त्री १५-०० शहा भाष्यन वाद्धिकारोचनम्‌ ( प्रदनोत्तरात्मकः ) । विजयभित्र शास्त्री ३०-०० इक्तादरी-प्रकाशः ( न्यायसिद्धान्तमुक्तावलौ-प्रशनोत्तरी ) । धटो राजेन्द्रप्रसाद कोर्थारी | २०-~-०५ धौचित्यविचारचर्चा-मञ्जरी ( प्रषनोत्तरात्मकः ) । शं° तरेश षा ९२-५० ¶करोक्तिजौवितम्‌ ( प्रश्नोत्तरात्मकः } । शार नरेश क्षा १२-५० शरतोय घंश्छृति-शोपाघम्‌ (प्र श्नोख राश्यकः) । डं» शिवप्रसाव दह्िवेदो ¶१२-५७